Klimaattop van start in Turkije, landen willen groter aandeel (duurzame) stroom

Voor de nieuwste klimaattop zijn de verwachtingen laag. Het lijkt uitgesloten dat landen grote beloften zullen doen in de Turkse stad Antalya, waar ze vanaf vandaag bijeen zijn.

Afgelopen jaren lukte het nauwelijks plannen te smeden om klimaatverandering tegen te gaan. Landen zijn onderling verdeeld en de Verenigde Staten doen niet meer mee.

De organisatie mikt daarom op praktische plannen die weinig weerstand oproepen. En door te praten met 'welwillende' landen hoef je niet iedereen op één lijn te krijgen. Al wil de Australische onderhandelingsleider Chris Bowen toch het liefst afspraken maken met alle landen.

Doelen waarover landen tijdens deze top praten zijn het bouwen van zuinigere datacentra, het terugdringen van huishoudelijk afval en hergebruik van een groter deel van materialen.

Het opvallendste dat landen willen afspreken, is om een groter deel van hun energie te gebruiken in de vorm van stroom. Ze willen bijvoorbeeld fabrieken gas en steenkool in laten wisselen voor stroom. Plus: meer elektrische auto's op de weg krijgen en meer huizen verwarmen en koelen met warmtepompen.

Nu gebruikt de wereld 23 procent van zijn energie in de vorm van stroom. De rest komt vooral uit het verbranden van fossiele brandstoffen. In de komende negen jaar zou het aandeel stroom moeten toenemen naar 35 procent, zegt de voorzitter van de klimaattop. In Nederland is stroom nu goed voor een kwart van het energiegebruik.

In juli kwam de Europese Unie ook met een plan om het aandeel stroom op te voeren. Dat is een nieuwe ontwikkeling. "Het is voor het eerst dat we überhaupt spreken over elektrificatiedoelen", zegt Sanne de Boer, expert energietransitie bij RaboResearch.

Het tegengaan van klimaatverandering lijkt daarbij niet het belangrijkst. "Wat men ermee wil bereiken is minder afhankelijkheid van fossiele import, van bijvoorbeeld olie en aardgas", zegt De Boer. Al spelen ook andere zaken mee. "Meer gebruik van hernieuwbare energiebronnen en een lagere energierekening."

Europa kreeg na de grootschalige inval van Rusland in Oekraïne al te maken met een piek in de gasprijzen. Door de Iranoorlog lijden Europese bedrijven en huishoudens wederom onder hoge gas-, benzine- en dieselprijzen.

Het kan nog wel even duren voordat de prijzen dalen. Omdat industrie in bijvoorbeeld de Verenigde Staten minder betaalt voor gas staan Europese bedrijven die veel energie gebruiken op achterstand.

Op korte termijn kan Europa de winning van (fossiele) brandstoffen maar beperkt vergroten. Maar het opwekken van stroom is relatief snel op te voeren door zonnepanelen en windturbines te plaatsen.

Bijkomend voordeel is dat je door in te zetten op stroom minder energie nodig hebt om hetzelfde te bereiken. Elektromotoren zijn zo zuinig dat je met dezelfde hoeveelheid energie drie keer zo ver kan rijden in een elektrische auto als in een benzineauto. Warmtepompen kunnen warmte van buiten naar binnen halen en gebruiken minder energie om een huis warm te houden.

Door elektrificatie wordt ook de strijd tegen klimaatverandering overzichtelijker. Doordat stroomgebruik zo efficiënt is, daalt de uitstoot zelfs als stroom wordt gemaakt uit fossiele brandstoffen. Kerncentrales, zonnepanelen en windturbines kunnen ook stroom opwekken zonder CO2 uit te stoten die de aarde opwarmt.

Geen doel op zich

Overschakelen naar stroom is geen doel op zich, maar moet helpen minder afhankelijk, zuiniger en groener te worden. "Als je het goed doet, kan dat allemaal bereikt worden door meer elektriciteit te gebruiken", zegt De Boer. "Maar we moeten dat wel slim doen."

Zo benadrukt De Boer dat niet iedereen tegelijk stroom kan gebruiken op piekmomenten. Dat kan het stroomnet niet aan. Plannen moeten daar rekening mee houden.

Het is de vraag of het doel haalbaar is. Uit berekeningen van het Internationaal Energie Agentschap blijkt dat in een optimistisch scenario het stroomgebruik in 2035 wereldwijd stijgt tot maximaal 33 procent.